Powrót naturalnych procesów
Usypanie sekwencji pryzm to jeden z prostszych, a zarazem najbardziej skutecznych sposobów wspierania naturalnej regeneracji rzek. Te podwodne struktury złożone z kamieni i żwiru odtwarzają zróżnicowane dno, dynamikę przepływu oraz tworzą mikrosiedliska, w których rozwija się życie wodne. W tym przypadku każda z pryzm została zaprojektowana tak, by dostosować się do lokalnych warunków – głębokości koryta, prędkości przepływu i rodzaju podłoża. Efekt? Zwiększona retencja wody, poprawa zdolności samooczyszczania i przywrócenie miejsc, w których ryby mogą odbywać tarło.
Kamień i żwir to naturalne elementy rzek nizinnych, które zostały utracone w wyniku ludzkiej ingerencji. Wprowadzenie ich ponownie zapoczątkowuje procesy, które przez dekady były blokowane regulacjami, prostowaniem koryt i pozyskaniem rumoszu.
– Artur Furdyna, koordynator prac, Fundacja Rewilding Pomerania
Tarliska pod Goleniowem
Gowienica, połączona z Odrą Zalewem Szczecińskim, to typowa pomorska rzeka o zmiennym biegu, rozlewająca się w szerokiej dolinie o bogatej mozaice krajobrazu. Jej źródła i dopływy spływają z obrzeży Puszczy Goleniowskiej i choć niepozorne, mają ogromne znaczenie przyrodnicze – w ich chłodnych, czystych wodach dawniej rozmnażały się trocie i pstrągi potokowe.
Obecnie proces ten zanika przez obniżający się poziom wód oraz ich rosnącą temperaturę. Pryzmy, zaprojektowane przez zespół Fundacji, urozmaicają dno sprawiając, że nurt tworzy spokojniejsze i bardziej wartkie strefy (układ bystrze-ploso). To właśnie pośród żwiru i roślinności narybek znajduje schronienie przed prądem i drapieżnikami, a lepiej natleniona, chłodniejsza woda sprzyja rozwojowi młodego pokolenia ryb.
Naczynia połączone
Struktury żwirowo-kamienne w Gowienicy w sposób naturalny zwalniają odpływ wody, łącząc rzekę z doliną i pozwalając jej bezpiecznie rozlewać się przy wysokich stanach. Dzięki temu zwiększa się retencja na 55 hektarach doliny zalewowej – pokrytej lasami łęgowymi, mokradłami, podmokłymi łąkami oraz fragmentami innych siedlisk priorytetowych. Jest to szczególnie ważne w regionie, który coraz częściej doświadcza suszy i okresowych podtopień.
Bezpieczne zatrzymanie wody w krajobrazie to inwestycja w zdrowie ekosystemów i ludzi korzystających z zasobów doliny Gowienicy.
– Agnieszka Soboń, Fundacja Rewilding Pomerania
Renaturyzacja jest istotna również dla zlewni Odry, której stan ekologiczny w ostatnich latach ulega dużym wahaniom. Zarówno jej dopływy bezpośrednie jak i pośrednie odgrywają kluczową rolę w przetrwaniu i odradzaniu się populacji ryb łososiowatych – zapewniają miejsca rozrodu i schronienia, a w czasie kryzysów, gdy w głównym nurcie pojawiają się zanieczyszczenia lub niedobór tlenu, dają możliwość ucieczki i stają się ostojami życia.
Kontynuacja wieloletniej pracy
Odtworzone pryzmy wpisują się w ciąg działań renaturyzacyjnych prowadzonych od lat przez Towarzystwo Przyjaciół Rzek Iny i Gowienicy. Społecznicy odbudowali już ponad trzydzieści podobnych struktur, które przywracają rzece utracone siedliska. Obecna interwencja, mimo że jest punktowa, posiada szersze znaczenie. Dodając nową sekwencję pryzm do tych już istniejących, Fundacja stawia swój pierwszy krok w stronę wspierania bezpieczeństwa wodnego regionu.
Partnerstwo dla rzek
Prace zostały zrealizowane przez Fundację Rewilding Pomerania w ramach małego grantu Wetlands Green Life – części ogólnoeuropejskiego programu mającego na celu ochronę i odtwarzanie siedlisk hydrogenicznych (bagien, torfowisk i terenów podmokłych) na obszarach Natura 2000. Przedsięwzięcie odbyło się dzięki przychylności RDLP Nadleśnictwa Goleniów oraz PGW WP Zarząd zlewni w Stargardzie, dla których rzeki Puszczy Goleniowskiej są częścią codziennego krajobrazu.
To przykład współpracy, która przynosi realny efekt – nie poprzez wielkie inwestycje, ale przez świadome, precyzyjne działania w zgodzie z naturalnymi procesami.
